• நர்மதை நதியில், ஒரு பெரிய தீவு உள்ளது, அதில் நான்காவது ஜோதிர்லிங்கமான "ஓம்காரம் அமலேஸ்வர்" உள்ளது. இந்த தீவு மற்றும் நதி "ॐ" வடிவத்தில் உள்ளது, அதனால்தான் அதன் பெயர் ஓம்காரம் வந்தது. இது ஒரு இயற்கை நிகழ்வு. கோவிலை சுற்றி வரும் பக்தர்கள், ஓம்காரத்தையே பிரதக்ஷிணம் செய்து, புனித ஜோதிர்லிங்க தரிசனம் செய்வதால், பெரும்பேறு பெருகின்றனர்.  

• முன்பொரு காலத்தில், அசுரர்கள் தேவர்களைத் தோற்கடித்தனர். அசுரர்கள் மூன்று உலகங்களிலும் அழிவை உண்டாக்கியுள்ளனர். இந்திரன் கவலைப்பட்டான். தேவர்கள் சிவபெருமானை வேண்டினர். தேவர்களைக் காக்க, சிவபெருமான் ஜோதிர்மய ஓம்காரரூபமாக உருவெடுத்தார். அவர் பாதாளத்திலிருந்து வெளிப்பட்டார். நர்மதை நதிக்கரையில் சங்கரர் லிங்க வடிவில் வந்தார். தேவர்கள் சிவலிங்கத்தை வழிபட்டனர், அது அவர்களை மீண்டும் சக்தி வாய்ந்தவர்களாக மாற்றியது. இந்த நேரத்தில் அவர்கள் அசுரர்களை அழிக்க முடிந்தது. இழந்த தேவலோகத்தை மீட்டனர்.
• பிரம்மாவும் விஷ்ணுவும் ஓம்கார்-அமலேஸ்வரர் இருந்த இடத்தில் எழுந்தருளினர். அதனால் தான் நர்மதா கரையில் பிரம்மபுரி, விஷ்ணுபுரி மற்றும் ருத்ரபுரி ஆகியவை திரிபுரி க்ஷேத்ரா என்று அழைக்கப்படுகின்றன. ருத்ரபுரியில் அமரேஷ்வர் ஜோதிர்லிங்கம் அமைந்துள்ளது.
• ஒரு காலத்தில் கோகரணத்தில் வழிபட்டு விட்டு, நாரத முனிவர் விந்திய மலையை அடைந்தார். அப்போது அவர் மேரு மலையின் பெருமையை விந்திய மலையிடம் எடுத்துரைத்தார். அதைக் கேட்டுப் பொறாமை கொண்ட விந்தியமலை, தானும் மேருவைப் போலவே பெருமை அடைய வேண்டும் எனக் கருதி, ஓங்கார ரூபத்தில் ஒரு சிவலிங்கத்தையும், பார்த்திவ லிங்கத்தையும் நர்மதைக் கரையில் வழிபட்டு வந்தது. இதனால் மகிழ்ந்த சிவபெருமான், விந்தியத்தின் முன் தோன்றி, வேண்டிய வரத்தைக் கேட்குமாறு அருளினார். எல்லோரைக் காட்டிலும் உயர்ந்தவனாகத் தான் ஆக வேண்டும் என்ற வரத்தை அம்மலை கேட்டது. அவ்வாறு அருளுகையில், “ நீ ஒருக்கால் இறுமாப்புக் கொண்டால் எனது அடியவன் உன்னை சிறியதாக ஆக்கி விடுவான் “ என்றார். ( பின்னர் அகத்திய முனிவர், விந்திய மலையை வளராமல் செய்ததைப் புராணங்கள் கூறுகின்றன.) விந்திய மலை யந்திர வடிவில் பூஜித்த லிங்க மூர்த்தி ஒங்காரேச்வரராகவும், பார்த்திவ லிங்கம் அமலேச்வரமாகவும் தற்போது அங்கு தோற்றமளிக்கின்றன. பன்னிரு ஜ்யோதிர் லிங்கங்களைக் குறிப்பிடும் ஸ்தோத்திரத்திலும் “ ஓங்காரம் அமலேச்வரம் “ என்று இவ்விரு ஆலயங்களையும் இணைத்தே கூறப்பட்டிருக்கிறது.
• புராண காலத்தில் மாந்தாதா இந்திரனின் ஆசியுடன் இங்கு ஆட்சிக்கு வந்தார். அவர் மிகுந்த பக்தியுடன் சங்கரரைச் சேவித்தார். சிவபெருமான் அவர் மீது மகிழ்ச்சி அடைந்தார். நர்மதையின் நீர் ஓம்கார் ஜோதிர்லிங்கத்திலிருந்து வெளிப்பட்டு, மலைகள் வழியாகப் பாய்ந்து, கீழ்நோக்கியும் பின்னர் கண்ணுக்குப் படாமலும் பாய்ந்தது. ஓம்காரேஷ்வரின் சிவலிங்கத் திருமேனிக்கு  அருகில் உள்ள ஆழமான நீரூற்றில் நர்மதை இணைகிறது. அது அங்கு நித்தியமாகப் பாய்கிறது. இந்த நீரூற்றின் அடிப்பகுதியில் சில குமிழ்கள் தோன்றும்போது, ​​சிவபெருமான் மகிழ்ச்சியடைந்தார் என்று கூறப்படுகிறது. மாந்தாதா மன்னன் இந்தப்  புனித இடத்தை தனது தலைநகராக ஆக்கினான். எனவே, இந்த இடம் ஓம்கார் மாந்தாதா என்றும் அழைக்கப்படுகிறது. மாந்தாதாவின் சந்ததியினர் இன்றும் இங்கு வாழ்கின்றனர்.
• அகஸ்தியர் போன்ற பல துறவிகள் ஓம்கார்-அமலேஸ்வரம் ஜோதிர்லிங்கத்தில் கடுமையான தவம் மற்றும் ஜபங்களைச் செய்துள்ளனர். அவர்கள் தங்களுடைய ஆசிரமங்களை அமைத்திருந்தனர். 
   

வைப்புத்தலப் பாடல்கள்: அப்பர் ஒன்றவே யுணர்திராகில் 4.25.9, ஊனேறு படுதலையில் 6.24.2, ஒருசுடராய் உலகேழும்  6.39.10,  உய்த்தவன் காண் 6.48.4, ஈங்கைப்பேர் ஈமவனத்து 6.52.10, முற்றாத வெண் திங்கள் 6.63.3, உரித்தவன் காண் 6.65.1, உளரொளியை உள்ளத்தின் 6.67.7, உற்றானை உடல்தனக்கோர் 6.80.4, உருமுணராய் உணர்வின்கண் 6.86.3

• ஓம்காரேஷ்வர் ஒரு அழகான சுயம்பு லிங்கம். 
• மத்தியப் பிரதேசத்தில் உள்ள விந்திய மலைத்தொடரிலிருந்து, நர்மதை நதி மேற்கு நோக்கிச் செல்கிறது. ஆழமான அகலமான நதி, மனிதர்களின் பாவங்கள் மற்றும் துக்கங்கள் இவற்றிலிருந்து அவர்களை விடுவிப்பது. மலைகளில் இருந்து சலசலத்து ஓடும் இந்த நர்மதை நதியை "ரேவா" என்றும் அழைப்பர். இந்த ஆற்றில் காணப்படும் வழுவழுப்பான, உருண்டையான கூழாங்கற்கள் "பாணலிங்கங்கள்" என்று அழைக்கப்படுகின்றன. “நர்மதா கே கங்கர், உட்டே சங்கர்” (நர்மதையின் கற்கள் - சிவபெருமான் திருமேனிகள்) என்பது பக்தர்களின் நம்பிக்கை. அப்படித்தான் நர்மதையை "சங்கரி" நதி என்றும் அழைப்பார்கள்.
• நர்மதை நதியின் ஒவ்வொரு மணலும் சிவலிங்கம் என்பதால் எந்த நதிக்கும் இல்லாதவாறு நர்மதை நதி முழுவதையுமே பலகோடி சிவ வழிபாடாக "நர்மதே ஹர்" என்ற முழக்கத்துடன் வலம் வரும் நர்மதை பரிக்ரமா துவங்க வேண்டிய இடங்களில் ஒரு முக்கியமானது ஓம்காரேஸ்வரர் ஆலயமாகும் (மற்றது அமர்கண்டக் -  நர்மதை தோன்றும் இடம்.)

• நர்மதா நதிக்கரையும், தீவும் மிகவும் அழகானவை. பசுமையான, வலுவான மலைகளில் அமைந்திருக்கும் கோயில், அருவிகளில் அமைந்துள்ள கோடிதீர்த்தம், சக்ரதீர்த்தங்கள் போன்றவை பார்க்க வேண்டிய இடங்களாகும். முழு மண்டலமும் "ஓம் நம சிவாய" என்ற ஒலியுடன் எதிரொலிக்கிறது. இங்குதான் சிவபெருமான் "ஓம்காரேஸ்வரர்" மற்றும் "அமலேஸ்வரர்" வடிவங்களை ஜோதிர்லிங்கமாகத் தோன்றியுள்ளார்.
• இரவில் ஆரத்தி நடந்து முடிந்தபிறகு கோயிலில் யாரும் தங்குவதில்லை. அப்போது சுவாமியும் பார்வதி தேவியும் சொக்கட்டான் ஆடுவதாகவும் அதை யாரும் பார்க்கக்கூடாது என்றும் ஐதீகம்.
• கி.பி 1195 இல், மன்னர் பாரத் சிங் சௌஹான் ஓம்கார் மாந்தாதாவின் திருக்கோயில் வளாகங்களை மேம்படுத்தினார். இன்றும் ராஜா பஹ்ரத் சிங் சௌகானின் அரண்மனை இடிபாடுகளைக் காணலாம். பரத் சிங் சௌகானின் வாரிசுகள் தங்களை ஓம்கார் தீவின் 'ராஜாக்கள்' என்று அழைக்கிறார்கள்,
• இரண்டாவது பேஷ்வா பாஜி ராவ் என்பவரால் இந்தக்  கோவில் புதுப்பிக்கப்பட்டது.
• அஹில்யா தேவி ஹோல்கர், இந்த பழமையான கோவிலில் பல மேம்பாடுகளைச் செய்துள்ளார். அவர்  வலுவான, விரிந்த மற்றும் அழகான கட்டங்களை கட்டினார். அதில் முக்கியமானது கோடிலிங்கார்ச்சனை நிகழ்ச்சி.