મહેશાનન્તાદ્ય ત્રિગુણરહિતામેયવિમલ સ્વરાકારાપારામિતગુણગણાકારિનિવૃતે । નિરાધારાધારામરવર નિરાકાર પરમ પ્રભાપૂરાકારાવર પર નમો વેદ્ય શિવ તે ॥૧॥ નમો વેદાવેદ્યાખિલજગદુપાદાન નિયતં સ્વતન્ત્રાસામાન્તાનવધુતિનિજાકારવિરતે । નિવર્તન્તે વાચઃ શિવભજનમપ્રાપ્ય મનસા યતોઽશક્તાઃ સ્તોતું સકૃદપિ ગુણાતીત શિવ તે ॥૨॥ ત્વદન્યદ્વસ્ત્વેકં નહિ ભવ સમસ્તત્રિભુવને વિભુસ્ત્વં વિશ્વાત્મા ન ચ પરમમસ્તીશ ભવતઃ । ધ્રુવં માયાતીતસ્ત્વમસિ સતતં નાત્ર વિષયો ન તે કૃત્યં સત્યં ક્વચિદપિ વિપર્યેતિ શિવ તે ॥૩॥ ત્વયૈવેમં લોકં નિખિલમમલં વ્યાપ્ય સતતં તથૈવાન્યાં લોકસ્થિતિમનઘ દેવોત્તમ વિભો । ત્વયૈવૈતત્સૃષ્ટં જગદખિલમીશાન ભગવ- ન્વિલાસોઽયં કશ્ચિત્તવ શિવ નમો વેદ્ય શિવ તે ॥૪॥ જગત્સૃષ્ટેઃ પૂર્વં યદભવદુમાકાન્ત સતતં ત્વયા લીલામાત્રં તદપિ સકલં રક્ષિતમભૂત્ ॥ તદેવાગ્રે ભાલપ્રકટનયનાદ્ભુતકરા- જ્જગદ્દગ્ધ્વા સ્થાસ્યસ્યજ હર નમો વેદ્ય શિવ તે ॥૫॥ વિભૂતીનામન્તો ભવ ન ભવતો ભૂતિવિલસ- ન્નિજાકાર શ્રીમન્ન ગુણગણસીમાપ્યવગતા । અતદ્વ્યાવૃત્યાઽદ્ધા ત્વયિ સકલવેદાશ્ચ ચકિતા ભવન્ત્યેવાસામપ્રકૃતિક નમો ધર્ષ શિવ તે ॥૬॥ વિરાડ્ર્રૂપં યત્તે સકલનિગમાગોચરમભૂ- ત્તદેવેદં રૂપં ભવતિ કિમિદં ભિન્નમથવા । ન જાને દેવેશ ત્રિનયન સુરારાધ્યચરણ ત્વમોઙ્કારો વેદસ્ત્વમસિ હિ નમોઽઘોર શિવ તે ॥૭॥ યદન્તસ્તત્વજ્ઞા મુનિવરગણા રૂપમનઘં તવેદં સઞ્ચિન્ત્ય સ્વમનસિ સદાસન્નવિહતાઃ । યયુર્દિવ્યાનન્દં તદિદમથવા કિં તુ ન તથા કિમેતજ્જાનેઽહં શરણદ નમઃ શર્વ શિવ તે ॥૮॥ તથા શક્ત્યા સૃષ્ટ્વા જગદથ ચ સંરક્ષ્ય બહુધા તતઃ સંહૄત્યૈતન્નિવસતિ તદાધારમથવા । ઇદં તે કિં રૂપં નિરુપમ ન જાને હર વિભો વિસર્ગઃ કો વા તે તમપિ હિ નમો ભવ્ય શિવ તે ॥૯॥ તવાનન્તાન્યાહુઃ શુચિપરમરૂપાણિ નિગમા- સ્તદન્તર્ભૂતં સત્સદસદનિરુક્તં પદમપિ । નિરુક્તં છન્દોભિર્નિલયનમિદં વાનિલયનં ન વિજ્ઞાતં જ્ઞાતં સકૃદપિ નમો જ્યેષ્ઠ શિવ તે ॥૧૦॥ તવાભૂત્સત્યં ચાનૃતમપિ ચ સત્યં કૃતમભૂદૃતં સત્યં સત્યં તદપિ ચ યથા રૂપમખિલમ્ । યતઃ સત્યં સત્યં શમમપિ સમસ્તં તવ વિભો કૃતં સત્યં સત્યાનૃતમપિ નમો રુદ્ર શિવ તે ॥૧૧॥ તવામેયં મેયં યદપિ તદમેયં વિરચિતં ન વામેયં મેયં રચિતમપિ મેયં વિરચિતુમ્ । ન મેયં મેયં તે ન ખલુ પરમેયં પરમયં ન મેયં ન નામેયં વરમપિ નમો દેવ શિવ તે ॥૧૨॥ તવાહારં હારં વિદિતમવિહારં વિરહસં નવાહારં હારં હર હરસિ હારં ન હરસિ । ન વાહારં હારં પરતરવિહારં પરતરં પરં પારં જાને નહિ ખલુ નમો વિશ્વશિવ તે ॥૧૩॥ યદેતત્તત્ત્વં તે સકલમપિ તત્ત્વેન વિદિતમ્ ન તે તત્ત્વં તત્ત્વં વિદિતમપિ તત્ત્વેન વિદિતમ્ । ન ચૈતત્તત્ત્વં ચેન્નિયતમપિ તત્ત્વં કિમુ ભવે ન તે તત્ત્વં તત્ત્વં તદપિ ચ નમો વેદ્ય શિવ તે ॥૧૪॥ ઇદં રૂપં રૂપં સદસદમલં રૂપમપિ ચે- ન્ન જાને રૂપં તે તરતમવિભિન્નં પરતરમ્ । યતો નાન્યદ્રૂપં નિયતમપિ વેદૈર્નિગદિતં ન જાને સર્વાત્મન્ ક્વચિદપિ નમોઽનન્ત શિવ તે ॥૧૫॥ ંઅહદ્ભૂતં ભૂતં યદપિ ન ચ ભૂતં તવ વિભો સદા ભૂતં ભૂતં કિમુ ન ભવતો ભૂતવિષયે । યદાભૂતં ભૂતં ભવતિ હિ ન ભવ્યં ભગવતો ભવાભૂતં ભાવ્યં ભવતિ ન નમો જ્યેષ્ઠ શિવ તે ॥૧૬॥ વશીભૂતા ભૂતા સતતમપિ ભૂતાત્મકતયા ન તે ભૂતા ભૂતાસ્તવ યદપિ ભૂતા વિભુતયા । યતો ભૂતા ભૂતાસ્તવ તુ ન હિ ભૂતાત્મકતયા ન વા ભૂતા ભૂતાઃ ક્વચિદપિ નમો ભૂત શિવ તે ॥૧૭॥ ન તે માયામાયા સતતમપિ માયામયતયા ધ્રુવં માયામાયા ત્વયિ વર ન માયામયમપિ । યદા માયામાયા ત્વયિ ન ખલુ માયામયતયા ન માયામાયા વા પરમય નમસ્તે શિવ નમઃ ॥૧૮॥ યતન્તઃ સંવેદ્યં વિદિતમપિ વેદૈર્ન વિદિતં ન વેદ્યં વેદ્યં ચેન્નિયતમપિ વેદ્યં ન વિદિતમ્ । તદેવેદં વેદ્યં વિદિતમપિ વેદાન્તનિકરૈઃ કરાવેદ્યં વેદ્યં જિતમિતિ નમોઽતર્ક્ય શિવ તે ॥૧૯॥ શિવં સેવ્યં ભાવં શિવમતિશિવાકારમશિવં ન સત્યં શૈવં તચ્છિવમિતિ શિવં સેવ્યમનિશમ્ । શિવં શાન્તં મત્વા શિવપરમતત્ત્વં શિવમયં ન જાને રૂપત્વં શિવમિતિ નમો વેદ્ય શિવ તે ॥૨૦॥ યદજ્ઞાત્વા તત્ત્વં સકલમપિ સંસારપતિતં જગજ્જન્માવૃત્તિં દહતિ સતતં દુઃખનિલયમ્ । યદેતજ્જ્ઞાત્વૈવાવહતિ ચ નિવૃત્તિં પરતરાં ન જાને તત્તત્ત્વં પરમિતિ નમો વેદ્ય શિવ તે ॥૨૧॥ ન વેદં યદ્રૂપં નિગમવિષયં મઙ્ગળકરં ન દૃષ્ટં કેનાપિ ધ્રુવમિતિ વિજાને શિવ વિભો । તતશ્ચિત્તે શંભો નહિ મમ વિષાદોઽઘવિકૄત્તિઃ પ્રયત્નલ્લબ્ધેઽસ્મિન્ન કિમપિ નમઃ પૂર્ણ શિવ તે ॥૨૨॥ તવાકર્ણ્યાગૂઢં યદપિ પરતત્ત્વં શ્રુતિપરં તદેવાતીતં સન્નયનપદવીં નાત્ર તનુતે । કદાચિત્કિઞ્ચિદ્વા સ્ફુરતિ કતિધા ચેતસિ તવ સ્ફુરદ્રૂપં ભવ્યં ભવહર પરાવેદ્ય શિવ તે ॥૨૩॥ ત્વમિન્દુર્ભાનુસ્ત્વં હુતભુગસિ વાયુશ્ચ સલિલં ત્વમેવાકાશોઽસિ ક્ષિતિરસિ તથાઽઽત્માઽસિ ભગવન્ । તતઃ સર્વાકારસ્ત્વમસિ ભવતો ભિન્નમનઘાન્ન તત્સત્યં સત્યં ત્રિનયન નમોઽનન્ત શિવ તે ॥૨૪॥ વિધું ધત્સે નિત્યં શિરસિ મૃદુકણ્ઠોઽપિ ગરળં નવં નાગાહારં ભસિતમમલં ભાસુરતનુમ્ । કરે શૂલં ભાલે જ્વલનમનિશં તત્કિમિતિ તે ન તત્ત્વં જાનેઽહં ભવહર નમઃ કુર્પ શિવ તે ॥૨૫॥ તવાપાઙ્ગઃ શુદ્ધો યદિ ભવતિ ભવ્યે શુભકરઃ કદાચિત્ત્કસ્મિંશ્ચિલ્લધુતરનરે વિપ્રભવતિ । સ એવૈતાલ્લોકાન્ રચયિતુમલં સાપિ ચ મહાન્- કૃપાધારોઽયં સુકયતિ નમોઽનન્ત શિવ તે ॥૨૬॥ ભવન્તં દેવેશં શિવમિતરગીર્વાણસદૃશં પ્રમાદાદ્યઃ કશ્ચિદ્યદિ યદપિ ચિત્તેઽપિ મનુતે । સ દુઃખં લબ્ધ્વાઽન્તે નરકમપિ યાતિ ધ્રુવમિદં ધ્રુવં દેવારાધ્યામિતગુણ નમોઽનન્ત શિવ તે ॥૨૭॥ પ્રદોષે રત્નાઢ્યે મૃદુલતરસિંહાસનવરે ભવાનીમારૂઢામસકૃદપિ સંવીક્ષ્ય ભવતા । કૃતં સમ્યઙ્નાઠ્યં પ્રથિતમિતિ વેદોઽપિ ભવતિ પ્રભાવઃ કો વાઽયં તવ હર નમો દીપ શિવ તે ॥૨૮॥ શ્મશાને સઞ્ચારઃ કિમુ શિવ ન તે ક્વાપિ ગમનં યતો વિશ્વં વ્યાપ્યાખિલમપિ સદા તિષ્ઠતિ ભવાન્ । વિભું નિત્યં શુદ્ધં શિવમુપહતં વ્યાપકમિતિ શ્રુતિઃ સાક્ષાદ્વક્તિ ત્વયમપિ નમઃ શુદ્ધ શિવ તે ॥૨૯॥ ધનુર્મેરુઃ શેષો ધનુવરગુણો યાનમવનિ- સ્તવૈવેદં ચક્રં નિગમનિકરા વાજિનિકરાઃ । પુરોલક્ષ્યં યન્તા વિધિરિપુહરિશ્ચેતિ નિગમઃ કિમેવં ત્વન્વેષ્યો નિગદતિ નમઃ પૂર્ણ શિવ તે ॥૩૦॥ મૃદુઃ સત્ત્વં ત્વેતદ્ભવમનઘયુક્તં ચ રજસા તમોયુક્તં શુદ્ધં હરમપિ શિવં નિષ્કળમિતિ । વદત્યેકો વેદસ્ત્વમસિ તદુપાસ્યં ધ્રુવમિદં ત્વમોઙ્કરાકારો ધ્રુવમિતિ નમોઽનન્ત શિવ તે ॥૩૧॥ જગત્સુપ્તિં બોધં વ્રજતિ ભવતો નિર્ગતમપિ પ્રવૃત્તિં વ્યાપરં પુનરપિ સુષુપ્તિં ચ સકલમ્ । ત્વદન્યં ત્વત્પ્રેક્ષ્યં વ્રજતિ શરણં નેતિ નિગમો વદત્યદ્ધા સર્વઃ શિવ ઇતિ નમઃ સ્તુત્ય શિવ તે ॥૩૨॥ ત્વમેવાલોકાનામધિપતિરુમાનાથ જગતાં શરણ્યઃ પ્રાપ્યસ્ત્વં જલનિધિરિવાનન્તપયસામ્ । ત્વદન્યો નિર્વાણં તટ ઇતિ ચ નિર્વાણયતિરપ્યતઃ સર્વોત્કૃષ્ટસ્ત્વમસિ હિ નમો નિત્ય શિવ તે ॥૩૩॥ તવૈવાંશો ભાનુસ્તપતિ વિધુરપ્યેતિ પવનઃ પવત્યેષોઽગ્નિશ્ચ જ્વલતિ સલિલં ચ પ્રવહતિ । તવાજ્ઞાકારિત્વં સકલસુરવર્ગસ્ય સતતમ્ ત્વમેક: સ્વાતન્ત્ર્યં વહસિ હિ નમોઽનન્ત શિવ તે ॥૩૪॥ સ્વતન્ત્રોઽયં સોમઃ સકલભુવનૈકપ્રભુરયં નિયન્તા દેવાનામપિ હર નિયન્તાસિ ન પરઃ । શિવઃ શુદ્ધા માયારહિત ઇતિ વેદોઽપિ વદતિ સ્વયં તામાશાસ્ય ત્રયહર નમોઽનન્ત શિવ તે ॥૩૫॥ નમો રુદ્રાનન્તામરવર નમઃ શઙ્કર વિભો નમો ગૌરીનાથ ત્રિનયન શરણ્યાઙ્ઘ્રિકમલ । નમઃ શર્વઃ શ્રીમન્નનઘ મહદૈશ્વર્યનિલય સ્મરારે પાપારે જય જય નમઃ સેવ્ય શિવ તે ॥ ૩૬॥ મહાદેવામેયાનઘગુણગણપ્રામવસત- ન્નમો ભૂયો ભૂયઃ પુનરપિ નમસ્તે પુનરપિ । પુરારાતે શંભો પુનરપિ નમસ્તે શિવ વિભો નમો ભૂયો ભૂયઃ શિવ શિવ નમોઽનન્ત શિવ તે ॥૩૭॥ કદાચિદ્ગણ્યન્તે નિબિડનિયતવૃષ્ટિકણિકાઃ કદાચિત્તત્ક્ષેત્રાણ્યપિ સિકતલેશં કુશલિના । અનન્તૈરાકલ્પં શિવ ગુણગણશ્ચારુરસનૈ- ર્ન શક્યં તે નૂનં ગણયિતુમુષિત્વાઽપિ સતતમ્ ॥૩૮॥ મયા વિજ્ઞાયૈષાઽનિશમપિ કૃતા જેતુમનસા સકામેનામેયા સતતમપરાધા બહુવિધાઃ । ત્વયૈતે ક્ષન્તવ્યાઃ ક્વચિદપિ શરીરેણ વચસા કૃતૈર્નૈતૈર્નૂનં શિવ શિવ કૃપાસાગર વિભો ॥૩૯॥ પ્રમાદાદ્યે કેચિદ્વિતતમપરાધા વિધિહતાઃ કૃતાઃ સર્વે તેઽપિ પ્રશમમુપયાન્તુ સ્ફુટતરમ્ । શિવઃ શ્રીમચ્છમ્ભો શિવશિવ મહેશેતિ ચ જપન્ ક્વચિલ્લિઙ્ગાકારે શિવ હર વસામિ સ્થિરતરમ્ ॥૪૦॥ ઇતિ સ્તુત્વા શિવં વિષ્ણુઃ પ્રણમ્ય ચ મુહુર્મુહુઃ । નિર્વિણ્ણો ન્યવસન્નૂનં કૃતાઞ્જલિપુટઃ સ્થિરમ્ ॥૪૧॥ તદા શિવઃ શિવં રૂપમાદાયોવાચ સર્વગઃ । ભીષયન્નખિલાન્ભૂતાન્ ઘનગમ્ભીરયા ગિરા ॥૪૨॥ મદીયં રૂપમમલં કથં જ્ઞેયં ભવાદૃશૈઃ । યત્તુ વેદૈરવિજ્ઞાતમિત્યુક્ત્વાઽન્તર્દધે શિવઃ ॥૪૩॥ તતઃ પુનર્વિધિસ્તત્ર તપસ્તપ્તું સમારભત્ । વિષ્ણુશ્ચ શિવતત્ત્વસ્ય જ્ઞાનાર્થમતિયત્નતઃ ॥૪૪॥ તાદૃશી શિવ મે વાચ્છા પૂજાયિત્વા વદામ્યહમ્ । નાન્યો મયાઽર્ચ્યો દેવેષુ વિના શંભું સનાતનમ્ ॥ ૪૫॥ ત્વયાપિ શાઙ્કરં લિઙ્ગં પૂજનીયં પ્રયત્નતઃ । વિહાયૈવાન્યદેવાનાં પૂજનં શેષ સર્વદા ॥૪૬॥ ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે વિષ્ણુવિરચિતં શિવમહિમસ્તોત્રં સંપૂર્ણમ્ ॥