|
Home > Scriptures & Stotras
Manasollasa
This Page is courtesy of Sanskrit Documents List.
Please send your corrections
maanasollaasa
.. shriidakshiNaamuurtistotram.h ..
vishva.n darpaNadR^ishyamaananagariitulya.n nijaantargataM
pashyannaatmani maayayaa bahirivodbhuuta.n yathaa nidrayaa .
yaH saakshaatkurute prabodhasamaye svaatmaanamevaadvayaM
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 1..
biijasyaantarivaa~Nkuro jagadidaM praa~N{}nirvikalpaM punaH
maayaakalpitadeshakaalakalanaavaichitryachitriikR^itam.h .
maayaaviiva vijR^imbhayatyapi mahaayogiiva yaHsvechchhayaa
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 2..
yasyaiva sphuraNa.n sadaatmakamasatkalpaarthagaM bhaasate
saakshaattattvamasiiti vedavachasaa yo bodhayatyaashritaan.h .
yatsaakshaatkaraNaadbhavennapunaraavR^ittirbhavaambhonidhau
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 3..
naanaachchhidraghaTodarasthitamahaadiipaprabhaabhaasvaraM
j~naana.n yasya tu chakshuraadikaraNadvaaraa bahiHspandate .
jaanaamiiti tameva bhaantamanubhaatyetatsamasta.n jagat.h
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 4..
dehaM praaNamapiindriyaaNyapi chalaaM buddhi.n cha shuunya.n viduH
striibaalaandhajaDopamaastvahamiti bhraantaa bhR^isha.n vaadinaH .
maayaashaktivilaasakalpitamahaavyaamohasa.nhaariNe
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 5..
raahugrastadivaakarendusadR^isho maayaasamaachchhaadanaat.h
sanmaatraH karaNopasa.nharaNato yo.abhuutsushhuptaH pumaan.h .
praagasvaapsamiti prabodhasamaye yaH pratyabhij~naayate
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 6..
baalyaadishhvapi jaagradaadishhu tathaa sarvaasvavasthaasvapi
vyaavR^ittaasvanuvartamaanamahamityantaH sphuranta.n sadaa .
svaatmaanaM prakaTiikaroti bhajataa.n yo mudrayaa bhadrayaa
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 7..
vishvaM pashyati kaaryakaaraNatayaa svasvaamisaMbandhataH
shishhyaachaaryatayaa tathaiva pitR^iputraadyaatmanaa bhedataH .
svapne jaagrati vaa eshha purushho maayaaparibhraamitaH
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 8..
bhuurambhaa.nsyanalo.anilo.ambaramaharnaatho himaa.nshuH pumaan.h
ityaabhaati charaacharaatmakamida.n yasyaiva muurtyashhTakam.h .
naanyatki~nchana vidyate vimR^ishataa.n yasmaatparasmaadvibhoH
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 9..
sarvaatmatvamiti sphuTiikR^itamida.n yasmaadamushhmi.nstave
tenaasya shravaNaattadarthamananaaddhyaanaachcha sa.nkiirtanaat.h .
sarvaatmatvamahaavibhuutisahita.n syaadiishvaratva.n svataH
siddhyettatpunarashhTadhaa pariNata.n chaishvaryamavyaahatam.h .. 10..
.. maanasollaasa ..
vishva.n darpaNadR^ishyamaananagariitulya.n nijaantargataM
pashyannaatmani maayayaa bahirivodbhuuta.n yathaa nidrayaa .
yaH saakshaatkurute prabodhasamaye svaatmaanamevaadvayaM
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 1..
ma~NgaLa.n dishatu me vinaayako
ma~NgaLa.n dishatu me sarasvatii .
ma~NgaLa.n dishatu me maheshvaro
ma~NgaLa.n dishatu me sadaashivaH .. 1..
aatmalaabhaatparo laabho naastiiti munayo viduH .
tallaabhaartha.n kaviH stauti svaatmaanaM parameshvaram.h .. 2..
svechchhayaa sR^ishhTamaavishya vishva.n yo manasi sthitaH .
stotreNa stuuyate.anena sa eva parameshvaraH .. 3..
asti prakaashata iti vyavahaaraH pravartate .
tachchaastitvaM prakaashatva.n kasminnarthe pratishhThitam.h .. 4..
ki.n teshhu teshhu vaa.artheshhu ki.n vaa sarvaatmaniishvare .
iishvaratva.n cha jiivatva.n sarvaatmatva.n cha kiidR^isham.h .. 5..
jaaniiyaatkatha.n jiivaH ki.n tajj~naanasya saadhanam.h .
j~naanaattasya phala.n ki.n syaadekatva.n cha kathaM bhavet.h .. 6..
sarvaj~naH sarvakartaa cha kathamaatmaa bhavishhyati .
shishhyaM pratiitthaM pR^ichchhanta.n vaktumaarabhate guruH .. 7..
antarasminnime lokaa antarvishvamida.n jagat.h .
bahirvanmaayayaa.a.abhaati darpaNe svashariiravat.h .. 8..
svapne svaantargata.n vishva.n yathaa pR^ithagivekshyate .
tathaiva jaagratkaale.api prapa~ncho.aya.n vivichyataam.h .. 9..
svapne svasattaivaarthaanaa.n sattaa naanyeti nishchitaa .
ko jaagrati visheshho.asti jaDaanaamaashu naashinaam.h .. 10..
svapne prakaasho bhaavaanaa.n svaprakaashaanna hiitaraH .
jaagratyapi tathaiveti nishchinvanti vipashchitaH .. 11..
nidrayaa darshitaanarthaanna pashyati yathotthitaH .
samyagj~naanodayaaduurdhva.n tathaa vishva.n na pashyati .. 12..
anaadimaayayaa supto yadaa jiivaH prabudhyate .
ajanmanidramasvapnamadvaitaM budhyate tadaa .. 13..
shrutyaa.a.achaaryaprasaadena yogaabhyaasavashena cha .
iishvaraanugraheNaapi svaatmabodho yadaa bhavet.h .. 14..
bhukta.n yathaa.anna.n kukshistha.n svaatmatvenaiva pashyati .
puurNaahantaakabaLita.n vishva.n yogiishvarastathaa .. 15..
yathaa svapne nR^ipo bhuutvaa bhuktvaa bhogaanyathepsitaan.h .
chatura~NgabalopetaH shatru.n jitvaa raNaa~NgaNe .. 16..
paraatparaajito bhuutvaa vanaM praapya tapashcharan.h .
muhuurtamaatramaatmaanaM manyate kalpajiivinam.h .. 17..
tathaiva jaagratkaale.api manoraajya.n karotyasau .
kaalanadyoghayogena kshiiNamaayurna pashyati .. 18..
meghachchhanno.n.ashumaaliiva maayayaa mohito.adhikam.h .
ki~nchitkartaa cha ki~nchijj~no lakshyate parameshvaraH .. 19..
yadyatkaroti jaanaati tasmintasminpareshvaraH .
raajaa vidvaan svasaamarthyaadiishvaro.ayamitiiryate .. 20..
j~naanakriye shivenaikyaatsa~Nkraante sarvajanushhu .
iishvaratva.n cha jiivaanaa.n siddha.n tachchhaktisa~Ngamaat.h .. 21..
aya.n ghaTo.ayaM paTa ityeva.n naanaapratiitishhu .
arkaprabheva svaj~naana.n svayameva prakaashate .. 22..
j~naana.n na chetsvaya.n siddha.n jagadandha.n tamo bhavet.h .
na chedasya kriyaa kaachit vyavahaaraH kathaM bhavet.h .. 23..
kriyaa naama parispandapariNaamasvaruupiNii .
spandamaane bahirj~naane tada~Nkuravadudbhavet.h .. 24..
utpaadyapraapyasa.nskaaryavikaaryopaashrayaa kriyaa .
karoti gachchhatyunmaarshhTi chhinattiiti pratiiyate .. 25..
shivo brahmaadideheshhu sarvaj~na iti bhaasate .
devatirya~Nmanushhyeshhu ki~nchijj~nastaaratamyataH .. 26..
jaraayujo.aNDajashchaiva svedajaH punarudbhidaH .
ete chaturvidhaaH dehaaH kramasho nyuunavR^ittayaH .. 27..
brahmaadistambaparyantaa svapnakalpaiva kalpanaa .
saakshaatkR^ite.anavachchhinnaprakaashe paramaatmani .. 28..
aNoraNiiyaanmahato mahiiyaaniti vedavaak.h .
rudropanishhadapyeta.n stauti sarvaatmaka.n shivam.h .. 29..
iishvaro gururaatmeti muurtibhedavibhaagine .
vyomavadvyaaptadehaaya dakshiNaamuurtaye namaH .. 30..
iti shriidakshiNaamuurtistotraarthapratipaadake .
prabandhe maanasollaase prathamollaasasa.ngrahaH .. 31..
biijasyaantarivaa~Nkuro jagadidaM praa~N{}nirvikalpaM punaH
maayaakalpitadeshakaalakalanaavaichitryachitriikR^itam.h .
maayaaviiva vijR^imbhayatyapi mahaayogiiva yaHsvechchhayaa
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 2..
upaadaanaM prapa~nchasya sa.nyuktaaH paramaaNavaH .
mR^idanvito ghaTastasmaadbhaasate neshvaraanvitaH .. 1..
paramaaNugataa eva guNaa ruuparasaadayaH .
kaarye samaanajaatiiyamaarabhante guNaantaram.h .. 2..
kaarya.n yatra samanveti kaaraNa.n samavaayi tat.h .
chakraadya.n saadhana.n yattu ghaTasyaasamavaayi tat.h .. 3..
samavaayini tishhThedyat.h samavaayyaashraye tathaa .
kaarye.avadhR^itasaamarthya.n kalpyate.asamavaayi tat.h .. 4..
nimitta.n kaaraNa.n teshhaamiishvarashcha kulaalavat.h .
yatkaarya.n jaayate yasmaattasmin.h tatpratitishhThati .. 5..
mR^ittikaayaa.n ghaTastantau paTaH svarNe.a~Nguliiyakam.h .
iti vaisheshhikaaH praahustathaa naiyaayikaa api .. 6..
rajaH sattva.n tamashcheti pradhaanasya guNaastrayaH .
rajo rakta.n chala.n teshhu sattva.n shuklaM prakaashakam.h .. 7..
tamaH kR^ishhNa.n chaavaraka.n sR^ishhTisthityantahetavaH .
iti saa.nkhyaashcha bhaashhante teshhaa.n duushhaNa uchyate .. 8..
a~Nkuraadiphalaanteshhu kaaryeshhvastitvamishhyate .
kuta aagatya sambaddhaa vaTabiijeshhu te kaNaaH .. 9..
kaaraNaanugata.n kaaryamiti sarvaishcha sammatam.h .
tasmaatsattaa sphurattaa cha sarvatraapyanuvartate .. 10..
pushhpe phalatvamaapanne kshiire cha dadhitaa.n gate .
vijaatiiyaaH pratiiyante guNaa ruuparasaadayaH .. 11..
kaaraNa.n kaaryama.nsho.n.ashii jaativyaktii guNii guNaH .
kriyaa kriyaavaanityaadyaaH prakaashasyaiva kalpanaaH .. 12..
chaitanyaM paramaaNuunaaM pradhaanasyaapi neshhyate .
j~naanakriye jagatklR^iptau dR^ishyete chetanaashraye .. 13..
kaalaruupakriyaashaktyaa kshiiraatpariNameddadhi .
j~naatR^ij~naanaj~neyaruupa.n j~naanashaktyaa bhavejjagat.h .. 14..
j~naana.n dvidhaa vastumaatradyotaka.n nirvikalpakam.h .
savikalpantu saMj~naadidyotakatvaadanekadhaa .. 15..
sa~Nkalpasa.nshayabhraantismR^itisaadR^ishyanishchayaaH .
uuho.anadhyavasaayashcha tathaa.anyenubhavaa api.. 16..
pratyakshameka.n chaarvaakaaH kaNaadasugatau punaH .
anumaana~n cha tachchaapi saa.nkhyaaH shabda.n cha te api .. 17..
nyaayaikadarshinopyavemupamaana.n cha ke chana .
arthaapattyaa sahaitaani chatvaaryaaha prabhaakaraH .. 18..
abhaavashhashhThaanyetaani bhaaTTaa vedaantinastathaa .
sambhavaitihyayuktaani taani pauraaNikaa jaguH .. 19..
dravya.n guNastathaa karma saamanya.n cha visheshhakam.h .
samavaaya.n cha kaaNaadaaH padaarthaanshhaT{}prachakshate .. 20..
nava dravyaaNi bhuutaani dikkaalaatmamanaa.nsi cha .
chaturvi.nshatireva syurguNaaH shabdaadipa~nchakam.h .. 21..
parimaaNa.n cha sa~Nkhyaa cha dvau sa.nyogavibhaagakau .
svabhaavataH pR^ithaktva.n cha gurutva.n dravataa punaH .. 22..
paratva.n chaaparatva.n cha snehaH sa.nskaara ityapi .
dhiirdveshhasukhaduHkhechchhaadharmaadharmaprayatnakaaH .. 23..
sa.nskaarastrividho vega ishhvaadergatikaaraNam.h .
dR^ishhTashrutaanubhuutaarthasmR^itihetushcha bhaavanaa .. 24..
sthitasthaapakataa naama puurvavatsthitikaaraNam.h .
aakR^ishhTashaakhaabhuurjaadau spashhTamevopalakshyate .. 25..
utkshepaNamavakshepo gamana.n cha prasaaraNam.h .
aaku~nchanamiti praahuH karma pa~nchavidhaM budhaaH .. 26..
saamaanya.n dvividhaM proktaM para.n chaaparameva cha .
para.n sattaiva sarvatra tadanusyuutavartanam.h .. 27..
dravyatva.n cha guNatvaadya.n saamaanyamapara.n tathaa .
visheshhaaH syuranantaaste vyaavR^ittij~naanahetavaH .. 28..
ruupasyeva ghaTe nityaH sambandhaH samavaayakaH .
kaalaakaashadigaatmaano nityaashcha vibhavashcha te .. 29..
chaturvidhaaH parichchhinnaa nityaashcha paramaaNavaH .
iti vaisheshhikamate padaarthaaH shhaT.h prakiirtitaaH .. 30..
maayaa pradhaanamavyaktamavidyaa.aj~naanamaksharam.h .
avyaakR^ita.n cha prakR^itiH tama ityabhidhiiyate .. 31..
maayaayaaM brahmachaitanyapratibimbaanushha~NgataH .
mahatkaalapumaa.nsaH syuH mahattattvaadaha.nkR^itiH .. 32..
taamasaatsyuraha~NkaaraatkhaanilaagnyambubhuumayaH .
shabdaH sparshashcha ruupa.n cha raso gandhopyanukramaat.h .. 33..
indriyaaNaa.n cha vishhayaa bhuutaanaamapi te guNaaH .
devaaH sadaashivashchesho rudro vishhNushchaturmukhaH .. 34..
saattvikaatsyaadaha~NkaaraadantaHkaraNadhiindriyam.h .
mano buddhiraha~Nkaarashchitta.n karaNamaantaram.h .. 35..
sa.nshayo nishchayo garvaH smaraNa.n vishhayaa amii .
chandraH prajaapatii rudraH kshetraj~na iti devataaH .. 36..
shrotra.n tvakchakshu jihvaa ghraaNa.n j~naanendriya.n viduH .
digvaatasuuryavaruNaa naasatyau devataaH smR^itaaH .. 37..
raajasaatsyuraha~NkaaraatkarmendriyasamiiraNaaH .
karmendriyaaNi vaakpaaNiH paadaH paayurupasthakam.h .. 38..
vachanaadaanagamanavisargaanandasa.nj~nakaaH .
vishhayaa devataasteshhaa.n vahniindropendramR^ityukaaH .. 39..
praaNopaanaH samaanashchodaanavyaanau cha vaayavaH .
bhuutaistu pa~nchabhiH praaNaiH chaturdashabhirindriyaiH .. 40..
chaturvi.nshatitattvaani saa~Nkhyashaastravido viduH .
mahaankaalaH pradhaana.n cha maayaavidye cha puurushhaH .. 41..
iti pauraaNikaaH praahustri.nshattattvaani taiH saha .
bindunaadau shaktishivau shaantaatiitau tataH param.h .. 42..
shhaT{}tri.nshattatvamityukta.n shaivaagamavishaaradaiH .
sarve vikalpaaH praagaasan biije.a~Nkura ivaatmani .. 43..
ichchhaaj~naanakriyaaruupamaayayaa te vijR^imbhitaaH .
ichchhaaj~naanakriyaapuurvaa yasmaatsarvaaH pravR^ittayaH .. 44..
sarve.api jantavastasmaadiishvaraa iti nishchitaaH .
biijaadvR^ikshastarobiijaM paaramparyeNa jaayate .. 45..
itisha~NkaanivR^ittyartha.n yogidR^ishhTaantakiirtanam.h .
vishvaamitraadayaH puurve paripakvasamaadhayaH .. 46..
upaadaanopakaraNaprayojanavivaarjitaaH .
svechchhayaa sasR^ijuH sarga.n sarvabhogopabR^i.nhitam.h .. 47..
iishvaro.anantashaktitvaatsvatantro.anyaanapekshakaH .
svechchhaamaatreNa sakala.n sR^ijatyavati hanti cha .. 48..
na kaarakaaNaa.n vyaapaaraatkartaa syaannitya iishvaraH .
naapi pramaaNavyaaparaat.h j~naataa.asau svaprakaashakaH .. 49..
j~naatR^itvamapi kartR^itva.n svaatantryaattasya kevalam.h .
yaa chechchhaashaktivaichitrii saa.asya svachchhandakaaritaa .. 50..
yayaa kartu.n na vaa kartumanyathaa kartumarhati .
svatantraamiishvarechchhaa.n ke parichchhetumiheshate .. 51..
shrutishcha so.akaamayatetiichchhayaa sR^ishhTimiishituH .
tasmaadaatmana aakaashaH sambhuuta iti chaabraviit.h .. 52..
nimittamaatra.n chedasya jagataH parameshvaraH .
vikaaritva.n vinaashitvaM bhavedasya kulaalavat.h .. 53..
buddhyaadayo nava guNaaH nityaa eveshvarasya chet.h .
nityechchhaavaan.n jagatsR^ishhTau pravatetaiva sarvadaa .. 54..
pravR^ittyuparamaabhaavaatsa.nsaaro naiva nashyati .
mokshopadesho vyarthaH syaadaagamo.api nirarthakaH .. 55..
tasmaanmaayaavilaaso.aya.n jagatkartR^itvamiishituH .
bandhamokshopadeshaadivyavahaaro.api maayayaa .. 56..
iti shriidakshiNaamuurtistotraarthapratipaadake .
prabandhe maanasollaase dvitiiyollaasasa.ngrahaH .. 57..
yasyaiva sphuraNa.n sadaatmakamasatkalpaarthagaM bhaasate
saakshaattattvamasiiti vedavachasaa yo bodhayatyaashritaan.h .
yatsaakshaatkaraNaadbhavennapunaraavR^ittirbhavaambhonidhau
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 3..
sattaasphuratte bhaaveshhu kuta aagatya sa~Ngate .
bimbaadidarpaNanyaayaaditthaM pR^ichchhan.h prabodhyate .. 1..
asatkalpeshhu bhaaveshhu jaDeshhu kshaNanaashishhu .
astitva.n cha prakaashatva.n nityaatsa.nkraamatiishvaraat.h .. 2..
aatmasattaiva sattaishhaaM bhaavaanaa.n na tato.adhikaa .
tathaiva sphuraNa.n chaishhaa.n naatmasphuraNato.adhikam.h .. 3..
j~naanaani bahuruupaaNi teshha.n cha vishhayaa api .
aha~Nkaare.anushhajyante suutre maNigaNaa iva .. 4..
prakaashaabhinnamevaitadvishva.n sarvasya bhaasate .
lahariibudbudaadiinaa.n salilaanna pR^ithaksthitiH .. 5..
jaanaamityeva yajj~naanaM bhaavaanaavishya vartate .
j~naataM mayeti tatpashchaadvishraamyatyantaraatmani .. 6..
ghaTaadikaani kaaryaaNi vishraamyanti mR^idaadishhu .
vishvaM prakaashaabhinnatvaadvishraamyetparameshvare .. 7..
svagatenaiva kaaLimnaa darpaNaM malina.n yathaa ..
aj~naanenaavR^ita.n j~naana.n tena muhyanti jantavaH .. 8..
ghaTaakaasho mahaakaasho ghaTopaadhikR^ito yathaa .
dehopaadhikR^ito bhedo jiivaatparamaatmanoH .. 9..
tattvamasyaadivaakyaistu tayoraikyaM pradarshyate .
soyaM purushha ityukte pumaaneko hi dR^ishyate .. 10..
yajjagatkaaraNa.n tattva.n tatpadaarthaH sa uchyate .
dehaadibhiH parichchhinno jiivastu tvaMpadaabhidhaH .. 11..
taddeshakaalaavasthaadau dR^ishhTaH sa iti kathyate .
tathaitaddeshakaalaadau dR^ishhTo.ayamiti kiirtyate .. 12..
mukhya.n tadetadvaishishhTya.n visR^ijya padayordvayoH .
pummaatra.n lakshayatyeka.n yathaa soyaM pumaanvachaH .. 13..
pratyaktva.n cha paraaktva.n cha tyaktvaa tattvamasiiti vaak.h .
tathaiva lakshayatyaika.n jiivaatmaparamaatmanoH .. 14..
saamaanaadhikaraNaakhyaH sambandhaH padayoriha .
visheshhaNavisheshhyatva.n sambandhaH syaatpadaarthayoH .. 15..
lakshyalakshaNasa.nyogaadvaakyamaikya.n cha bodhayet.h .
ga~Ngaayaa.n ghoshha itivanna jahallakshaNaa bhavet.h .. 16..
naajahallakshaNaa.api syaachchhvetodhaavativaakyavat.h .
tattvamasyaadivaakyaanaa.n lakshaNaa bhaagalakshaNaa .. 17..
so.ayaM purushha ityaadivaakyaanaamiva kiirtitaa .
bhinnavR^ittinimittaanaa.n shabdaanaamekavastuni .. 18..
pravR^ittistu samaanaadhikaraNatvamihochyate .
parasyaa.nsho vikaaro vaa jiivo vaakyena nochyate .. 19..
jiivaatmanaa pravishhThatvaatsvamaayaasR^ishhTamuurtishhu .
nira.nsho nirvikaaro.asau shrutyaa yuktyaa cha gamyate .. 20..
ghaTaakaasho vikaro vaa naa.nsho vaa viyato yathaa .
tvamindrosiitivadvaakya.n na khalu stutitatparam.h .. 21..
na saadR^ishyapara.n vaakyamagnirmaaNavakaadivat.h .
na kaaryakaaraNatvasya saadhanaM mR^idghaTaadivat.h .. 22..
na jaati vyaktigamaka.n gauH khaNDa itivadvachaH .
guNaguNyaatmaka.n vaakya.n naitanniilotpalaadivat.h .. 23..
nopaasanaapara.n vaakyaM pratimaasviishabuddhivat.h .
na vaupachaarika.n vaakya.n raajavadraajapuurushhe .. 24..
jiivaatmanaa pravishhTo.asaaviishvaraH shruuyate yataH .
dehendriyamanobuddhipraaNaaha~Nkaarasa.nhatau .. 25..
aatmasa~Nkalanaadaj~nairaatmatvaM pratipaadyate .
vahnidhiiH kaashhThalohaadau vahnisa~Nkalanaadiva .. 26..
dehamannamaya.n koshamaavishyaatmaa prakaashate .
sthuulo baalaH kR^ishaH kR^ishhNo varNaashramavikalpavaan.h .. 27..
praaNakoshe.api jiivaami kshudhito.asmi pipaasitaH .
sa.nshito nishchito manye iti koshe manomaye .. 28..
vij~naanamayakoshastho vijaanaamiiti tishhThati .
aanandamayakoshaakhye tvaha~Nkaare puraakR^itaiH .. 29..
puNyairupaasanaabhishcha sukhito.asmiiti modate .
eva.n ka.nchukitaH koshaiH ka.nchukairiva pa~nchabhiH .. 30..
parichchhinna ivaabhaati vyaapto.api parameshvaraH .
yathaa salilamaavishya bahudhaa bhaati bhaskaraH .. 31..
tathaa shariiraaNyaavishya bahudhaa sphuratiishvaraH .
kaaraNatva.n cha kaaryatva.n taTastha.n lakshaNa.n tayoH .. 32..
shaakhaayaa.n chandra itivannaiva mukhyamidaM matam.h .
mahaaprakaasha ityukta.n svaruupa.n chandralakshaNam.h .. 33..
sachchidaanandaruupatva.n svaruupa.n lakshaNa.n tayoH .
ekalakshaNayoraikya.n vaakyena pratipaadyate .. 34..
tasmaadekaprakaashatva.n sarvaatmatvamiti sthitam.h .
devatirya~NmanushhyaaNaaM prakaashaanna pR^ithaksthitiH .. 35..
jiivaH prakaashaabhinnatvaatsarvaatmetyabhidhiiyate .
evaM prakaasharuupatvaparij~naane dR^iDhiikR^ite .. 36..
punaraavR^ittirahita.n kaivalyaM padamashnute .
sakR^itprasaktamaatro.api sarvaatmatva yadR^ichchhayaa .. 37..
sarvapaapavinirmuktaH shivaloke mahiiyate .
sarvaatmabhaavanaa yasya paripakvaa mahaatmanaH .
sa.nsaarataarakaH saakshaatsa eva parameshvaraH .. 38..
iti shriidakshiNaamuurtistotraarthapratipaadake .
prabandhe maanasollaase tR^itiiyollaasasa.ngrahaH .. 39..
naanaachchhidraghaTodarasthitamahaadiipaprabhaabhaasvaraM
j~naana.n yasya tu chakshuraadikaraNadvaaraa bahiHspandate .
jaanaamiiti tameva bhaantamanubhaatyetatsamasta.n jagat.h
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 4..
svataH santaH prakaashante bhaavaa ghaTapaTaadayaH .
neshvarasya samaaveshaadityasyottaramuchyate .. 1..
ahamityanusandhaataa jaanaamiiti na chetsphuret.h .
kasya ko vaa prakaasheta jagachcha syaatsushhuptavat.h .. 2..
praaguurdhva.n chaasataa.n sattva.n vartamaane.api na svataH .
tasmaadiishe sthita.n sattvaM praaguurdhvatvavivarjite .. 3..
svayameva prakaasheran.h jaDaa yadi vineshvaram.h .
sarva.n sarvasya bhaaseta na vaa bhaaseta ki~nchana .. 4..
tasmaatsarvaj~namaj~na.n vaa jagatsyaadekaruupakam.h .
tulye svayaMprakaashatve jaDachetanayormithaH .. 5..
tulyameva prasajyeran.h graahyagraahakataadayaH .
indriyaaNaamaniyamaachchaakshushhaa syuu rasaadayaH .. 6..
malinaamalinaadarshapashchaatpraagbhaagatulyayoH .
kriyaashaktij~naanashaktyerantaHkaraNabhaagayoH .. 7..
pratibimbe sphuranniishaH kartaa j~naateti kathyate .
buddhiH sattvaguNotkarshhaannirmalo darpaNo yathaa .. 8..
gR^ihNaati vishhayachchhaayaamaatmachchhaayaanubhaavataH .
antaHkaraNasambandhaannikhilaaniindriyaaNyapi .. 9..
rathaa~Nganemivalaye kiilitaa iva kiilakaaH .
naaDyo.antaHkaraNe syuutaa jalasa.nsyuutasuutravat.h .. 10..
taabhistu goLakaantaabhiH prasarpanti sphuli~Ngavat.h .
karaNaani samastaani yathaasva.n vishhayaM prati .. 11..
dehasya madhyama.n sthaana.n muulaadhaara itiiryate .
gudaattu dvya~NgulaaduurdhvaM meDhraattu dvya~NgulaadadhaH .. 12..
trikoNo.adhomukhaagrashcha kanyakaayonisannibhaH .
yatra kuNDalinii naama paraashaktiH pratishhThitaa .. 13..
praaNaagnibindunaadaanaa.n savitrii saa sarasvatii .
muulaadhaaraagrakoNasthaa sushhumnaa brahmarandhragaa .. 14..
muule.ardhachchhinnava.nshaabhaa shhaDaadhaarasamanvitaa .
tatpaarshvakoNayorjaate dve iDaapi~Ngale sthite .. 15..
naaDiichakramiti praahuH tasmaannaaDyaH samudgataaH .
gaandhaarii hastijihvaa cha nayanaantaM pradhaavataH .. 16..
naaDiichakreNa sa.nsyuute naasikaantamubhe gate .
naabhimaNDalamaashritya kukkuTaaNDamiva sthitam.h .. 17..
naaDiichakramiti praahustasmaannaaDyaH samudgataaH .
puushhaa chaalaambushhaa naaDii karNadvayamupaashrite .
naaDii shuklaahvayaa tasmaad.h bhruumadhyamupasarpati .. 18..
sarasvatyaahvayaa naaDii jihvaantaa vaakprasaariNii .
naaDii vishvodarii naama bhu~Nkte.anna.n saa chaturvidham.h .. 19..
piitvaa payasvinii toya.n kaNThasthaa kurute kshutam.h .
naaDiichakraatsamudbhuutaa naaDyastisrastvadhomukhaaH .. 20..
raakaa shukla.n siniivaalii muutraM mu~nchetkuhurmalam.h .
bhuktaannarasamaadaaya sha~Nkhinii dhamanii punaH .. 21..
kapaalakuhara.n gatvaa muurdhni sa~nchinute sudhaam.h .
shata.n chaikaa cha naaDyaH syustaasaamekaa shirogataa .. 22..
tayordhvamaayanmuktaH syaaditi vedaantashaasanam.h .
yadaa buddhigataiH puNyaiH preritendriyamaargataH .. 23..
shabdaadiin.h vishhayaan.h bhu~Nkte tadaa jaagaritaM bhavet.h .
sa.nhR^iteshhvindriyeshhveshhu jaagratsa.nskaarajaanpumaan.h .. 24..
maanasaanvishhayaanbhu~Nkte svapnaavasthaa tadaa bhavet.h .
manasopyupasa.nhaaraH sushhuptiriti kathyate .. 25..
tatra maayaasamaachchhannaH sanmaatro vartate pumaan.h .
muuDho jaDo.aj~na ityevaM maayaaveshaatprakaashate .. 26..
sukhamasvaapsamityevaM prabodhasamaye pumaan.h .
sachchidaanandaruupaH san.h samyageva prakaashate .. 27..
ittha.n jagatsamaavishya bhaasamaane maheshvare .
suuryaadayo.api bhaasante kimutaanye ghaTaadayaH .. 28..
tasmaatsattaa sphurattaa cha bhaavaanaamiishvaraashrayaat.h .
satya.n j~naanamananta.n cha shrutyaa brahmopadishyate .. 29..
jaagratsvapnodbhava.n sarvamasatya.n jaDamandhavat.h .
iishvarashchaahamityevaM bhaasate sarvajantushhu .. 30..
nirvikalpashcha shuddhashcha malinashchetyaha.n tridhaa .
nirvikalpaM paraM brahma nirdhuutaakhilakalpanam.h .. 31..
dhuulyandhakaaradhuumaabhranirmuktagaganopamam.h .
vivekasamaye shuddha.n dehaadiinaa.n vyapohanaat.h .. 32..
yathaa.antariksha.n sa.nkshipta.n nakshatraiH ki~nchidiikshyate .
dehendriyaadisa.nsargaanmalina.n kalushhiikR^itam.h .. 33..
yathaa.a.akaasha.n tamoruuDha.n sphuratyanavakaashavat.h .
ahamityaishvaraM bhaava.n yadaa jiivaH prabudhyate .. 34..
sarvaj~naH sarvakartaa cha tadaa jiivo bhavishhyati .
maayayaadhikasammuuDho vidyayeshaH prakaashate .. 35..
nirvikalpaanusandhaane samyagaatmaa prakaashate .
avidyaakhyatirodhaanavyapaaye parameshvaraH .
dakshiNaamuurtiruuposau svayameva prakaashate .. 36..
iti shriidakshiNaamuurtistotraarthapratipaadake .
prabandhe maanasollaase chaturthollaasasa.ngrahaH .. 37..
dehaM praaNamapiindriyaaNyapi chalaaM buddhi.n cha shuunya.n viduH
striibaalaandhajaDopamaastvahamiti bhraantaa bhR^isha.n vaadinaH .
maayaashaktivilaasakalpitamahaavyaamohasa.nhaariNe
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 5..
pramaaNamekaM pratyaksha.n tattvaM bhuutachatushhTayam.h .
mokshashcha maraNaannaanyaH kaamaarthau purushhaarthakau .. 1..
na hi khalviishvaraH kartaa paralokakathaa vR^ithaa .
deha.n vinaa.asti chedaatmaa kumbhavaddR^ishyataaM puraH .. 2..
hrasvo diirgho yuvaa baala iti deho hi dR^ishyate .
asti jaataH pariNato vR^iddhaH kshiiNo jaranmR^itaH .. 3..
ityevamuktaaH shhaDbhaavavikaaraa dehasa.nshrayaaH .
varNaashramavibhaagashcha deheshhveva pratishhThitaH .. 4..
jaatakarmaadisa.nskaaro dehasyaiva vidhiiyate .
shata.n jiiveti dehasya prayu~njantyaashishhaM shubhaam.h .. 5..
iti prapa~ncha.n chaarvaako va.nchayatyalpachetanaH .
kechichchhvasimi jiivaami kshudhitosmi pipaasitaH .. 6..
ityaadipratyayabalaatptaaNamaatmeti manvate .
kechichchhR^iNomi pashyaami jighraamyaa svaadayaamyaham.h .. 7..
itiindriyaaNaamaatmatvaM pratiyanti tatodhikam.h .
jaanaamipratyayabalaadbuddhirityapare jaguH .. 8..
maayaavyaamuuDhachittaanaa.n teshhaa.n duushhaNamuchyate .
dehaadiinaa.n jaDaarthaanaaM paashhaaNavadanaatmanaam.h .. 9..
kathaM bhavedahambhaavaH samaavesha.n vineshituH .
dehastaavadaya.n naatmaa dR^ishyatvaachcha jaDatvataH .. 10..
ruupaadimattvaatsaa.nshatvaadbhautikatvaachcha kumbhavat.h ..
muurchchhaasushhuptimaraNeshvapi dehaH pratiiyate .. 11..
dehaadivyatiriktatvaattadaa.a.atmaa na prakaashate .
yathaa jagatpravR^ittiinaamaadikaaraNama.nshumaan.h .. 12..
pumaa.nstathaiva dehaadipravR^ittau kaaraNaM param.h .
mama dehoyamityeva.n striibaalaandhaashcha manvate .. 13..
dehohamiti naavaiti kadaachidapi kashchana .
indriyaaNyapi naatmaanaH karaNatvaatpradiipavat.h .. 14..
viiNaadivaadyavachchhrotra.n shabdagrahaNasaadhanam.h .
chakshustejastritayavadruupagrahaNasaadhanam.h .. 15..
gandhasya graahaka.n ghraaNaM pushhpasampuTakaadivat.h .
rasasya graahikaa jihvaa dadhikshaudraghR^itaadivat.h .. 16..
indriyaaNi na me santi muukondho badhirosmyaham.h .
ityaahurindriyairhiinaa janaaH ki.n te niraatmakaaH .. 17..
praaNopyaatmaa na bhavati j~naanaabhaavaatsushhuptishhu .
jaagratsvapnopabhogotthashramavichchhittihetave .. 18..
sushhuptiM purushhe praapte shariiramabhirakshitum.h .
sheshhakarmobhogaarthaM praaNashcharati kevalam.h .. 19..
praaNasya tatraachaitanya.n karaNoparame yadi .
praaNe vyaapriyamaaNe tu karaNoparamaH katham.h .. 20..
samraaji hi raNodyukte viramanti na sainikaaH .
tasmaanna karaNasvaamii praaNo bhavitumarhati .. 21..
manasaH prerake pu.nsi virate viramantyataH .
karaNaani samastaani teshhaa.n svaamii tataH pumaan.h .. 22..
buddhistu kshaNikaa vedyaa gamaagamasamanvitaa .
aatmanaH pratibimbena bhaasitaa bhaasayejjagat.h .. 23..
aatmanyutpadyate buddhiraatmanyeva praliiyate .
praaguurdhva.n chaasatii buddhiH svayameva na sidhyati .. 24..
j~naanaachchetpuurvapuurvasmaaduttarottarasambhavaH .
yugapadbahubuddhitvaM prasajyeta kshaNe kshaNe .. 25..
buddhyantara.n na janayennaashottramasattvataH .
eshhaa.n sa~Nghaata aatmaa chedekadeshe pR^ithakkR^ite .. 26..
na chaitanyaM prasajyeta sa~Nghaataabhaavatastadaa .
bhinnadR^iggatyabhipraaye bahuchetanapu~njitam.h .. 27..
sadyo bhinnaM bhavedetannishhkriya.n vaa bhavishhyati .
dehasyaantargatopyaatmaa vyaapta eveti budhyate .. 28..
aNupramaaNashchedeshha vyaapnuyaannaakhila.n vapuH .
dehapramaaNashchenna syaadbaalasya sthaviraaditaa .. 29..
dehavatpariNaamii chettadvadeva vina~Nkshyati .
karmaNaaaM pariNaamena krimihastyaadimuurtishhu .. 30..
vyaaptatvaatpravishatyaatmaa ghaTaadishhvantarikshavat.h .
paramaaNupramaaNe.api manasi pratibhaasate .. 31..
svapne charaachara.n vishvamaatmanyeva pratishhThitam.h .
dehaadishhvahamityevaM bhramaH sa.nsaarahetukaH .. 32..
antaH pravishhTaH shaasteti mokshaayopaadishachchhrutiH .
evameshhaa mahaamaayaa vaadinaamapi mohinii .. 33..
yasmaatsaakshaatkR^ite sadyo liiyate cha sadaashive .
dehendriyaasuhiinaaya maanaduurasvaruupiNe .
j~naanaanandasvaruupaaya dakshiNaamuurtaye namaH .. 34..
iti shriidakshiNaamuurtistotraartha pratipaadake .
prabandhe maanasollaase pa~nchamollaasasa~NgrahaH .. 35..
raahugrastadivaakarendusadR^isho maayaasamaachchhaadanaat.h
sanmaatraH karaNopasa.nharaNato yo.abhuutsushhuptaH pumaan.h .
praagasvaapsamiti prabodhasamaye yaH pratyabhij~naayate
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 6..
svapne vishva.n yathaa.antastha.n jaagratyapi tatheti chet.h .
sushhuptau kasya kiM bhaati kaH sthaayii tatra chetanaH .. 1..
sarva.n cha kshaNika.n shuunya.n sarvameva svalakshaNam.h .
sa~NghaataH paramaaNuunaaM mahyambvagnisamiiraNaaH .. 2..
manushhyaadishariiraaNi skandhapa.nchakasa.nhatiH .
skandhaashcha ruupavij~naanasa.nj~naasa.nkaaravedanaaH .. 3..
ruupyanta iti ruupaaNi vishhayaashchendriyaaNyapi .
vishhayendriyayorj~naana.n vij~naanaskandha uchyate .. 4..
sa.nj~naaguNakriyaajaativishishhTapratyayaatmikaa .
pa~nchadhaa kalpanaa proktaa sa.nj~naaskandhasya saugataiH .. 5..
gavaa.n gauriti sa.nj~noktaa jaatirgotva.n tu gogatam.h .
guNaaH shuklaadayastasya gachchhatyaadyaastathaa .. 6..
shR^i~Ngii chatushhpaallaa~Nguulii vishishhTapratyayo hyasau .
evaM pa~nchavidhaa klR^iptaH sa.nj~naaskandha itiiryate .. 7..
raagaadyaaH puNyapaape cha sa.nskaaraskandha uchyate .
sukha.n duHkha.n cha mokshashcha skandhaH syaadvedanaahvayaH .. 8..
pa~nchabhya eva skandhebhyo naanya aatmaasti kashchana .
na kashchadiishvaraH kartaa svagataatishaya.n jagat.h .. 9..
skandhebhyaH paramaaNubhyaH kshaNikebhyo.abhijaayate .
puurvapuurvakshaNaadeva kshaNaH syaaduttarottaraH .. 10..
puurvasmaadeva hi j~naanaajjaayate j~naanamuttaram.h .
sa evaayamiti j~naana.n seya.n jvaaleva vibhramaH .. 11..
asti bhaatiitidhiibhraantairaatmaanaatmasu kalpyate .
haanopaadaanaraahityaadaakaashaH kiM prakaashate .. 12..
ityevaM bauddhasiddhaantii bhaashhamaaNo nishhiddhyate .
shuunya.n chejjagato hetuH jagadeva na siddhyati .. 13..
ghaTaH shuunyaH paTaH shuunyaH iti kaiH pratipaadyate .
naiva bhaaseta shuunya.n chejjagannaravishhaaNavat.h .. 14..
vastvarthii kimupaadadyaadbhaaraarthaH kiM parityajet.h .
ko vidadhyaannishhiddhyedvaa shuunyatvaatsvasya chaatmanaH .. 15..
avasiidenniiraakuuta.n tasmaatsarvamida.n jagat.h .
skandhaanaaM paramaaNuunaa.n na sa~Nghaatayitaasti chet.h .. 16..
sa~Nghaato na vinaa hetu.n jaDaa ghaTapaTaadayaH .
mahaanubhaavo bhuuyaasamiti bhraantashcha manyate .. 17..
aatmaapalaapako bauddhaH kimartha.n charati vratam.h .
pratyabhij~naa yadi bhraantiH bhojanaadi kathaM bhavet.h .. 18..
ishhTasaadhanamevaitadanna.n gatadinaannavat.h .
iti nishchitya baalo.api bhojanaadau pravartate .. 19..
avakaashapradaatR^itvamaakaashaarthakriyaa yathaa .
tathaivaarthakriyaa pu.nsaH kartR^itvaj~naatR^itaadikaa .. 20..
sushhuptisamayepyaatmaa satyaj~naanasukhaatmakaH .
sukhamasvaapsamityevaM pratyabhij~naayate yataH .. 21..
pratyabhij~naayata iti prayogaH karmakartari .
aatmaa svayaMprakaashaatvaajjaanaatyaatmaanamaatmanaa .. 22..
sushhuptau maayayaa muuDhaH jaDondha iti lakshyate .
aprakaashatayaa bhaati svaprakaashatayaapi cha .. 23..
jaDaatmani cha dehaadau saakshaadiisho vivichyate .
eshhaiva mohinii naama maayaashaktirmaheshituH .. 24..
mohaapohaH pramaatR^INaaM moksha ityabhidhiiyate .
avasthaatrayanirmukto doshhadibhiranaavilaH .. 25..
ishhiika iva sanmaatro nyagrodhakaNikopamaH .
baahyaabaahyadaLonmuktakadaLiikandasannibhaH .. 26..
nira.nsho nirvikaarashcha niraabhaaso nira~njanaH .
purushhaH kevalaH puurNaH prochyate parameshvaraH .. 27..
vaacho yatra nivartante mano yatra viliiyate .
ekiibhavanti yatraiva bhuutaani bhuvanaani cha .. 28..
samastaani cha tattvaani samudre sindhavo yathaa .
kaH shokastatra ko moha ekatvamanupashyataH .. 29..
vaachyavaachakaruupatvaatsavikalpopi sannayam.h .
dehaadiinaa.n vyapohena sambhavennirvikalpakam.h .. 30..
asanneva bhavedvidvaanasadbrahmeti veda chet .
asti brahmeti chedveda santemena.n tato viduH .. 31..
iti shriidakshiNaamuurtistotraarthapratipaadake .
prabandhe maanasollaase shhashhThollaasasya sa~NgrahaH .. 32..
baalyaadishhvapi jaagradaadishhu tathaa sarvaasvavasthaasvapi
vyaavR^ittaasvanuvartamaanamahamityantaH sphuranta.n sadaa .
svaatmaanaM prakaTiikaroti bhajataa.n yo mudrayaa bhadrayaa
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 7..
pratyabhij~naabalaadaatmaa sthaayii nirdhaaryate yadi .
kaa naama pratyabhij~naishhaa ki.n vaa tasyaaH prayojanam.h .. 1..
pratyakshaadipramaaNeshhu pratyabhij~naa na paThyate .
katha.n tasyaaH pramaaNatvamiti pR^ichchhan.h prabodhyate .. 2..
bhaatasya kasya chitpuurvaM bhaasamaanasya saampratam.h .
so.ayamityanusandhaanaM pratyabhij~naanamuchyate .. 3..
taddeshakaalaakaaraadiinavadhuuyaanushh~Ngikaan.h .
yathaika.n vastvanusyuuta.n so.ayamityabhidhiiyate .. 4..
maayaanushh~Ngasa~njaataki~nchijj~natvaadyapohanaat.h .
sarvaj~natvaadivij~naanaM pratyabhij~naanamaatmanaH .. 5..
puurvajanmaanubhuutaarthasmaraNaanmR^igashaabakaH .
jananiistanyapaanaaya svayameva pravartate .. 6..
tasmaannishchiiyate sthaayiityaatmaa dehaantareshhvapi .
smR^iti.n vinaa na ghaTate stanyapaana.n shishoryataH .. 7..
puurvatraanubhave kaale smR^itikaale paratra san.h .
aatmaa sa.nskaararuupeNa smaratyartha.n svanishhThitam.h .. 8..
pratyabhij~neti bhaavaanaa.n smR^itishchedabhidhiiyate .
aatmasthairye pramaaNatva.n smR^itishcha praapnuyaatkatham.h .. 9..
smR^itau prakaasho naarthasya na chaapyarthasya nishchayaH .
na chaapyarthaanubhavayora~Ngulyoriva sambhavet.h .. 10..
naanubhuutivishishhTasya padaarthasya cha daNDivat.h .
sarvatraapyevamityevaM prasa~Ngaaditi chechchhR^iNu .. 11..
praaktanaanubhave nashhTe tadavashhTambhasambhavaat.h .
sa.nskaarasa.nj~naatsaamagryaat.h paurushhaajjaayate smR^itiH .. 12..
aavedyaanubhave nashhTe tadiiyaM vishhayaM prati .
anubhaavakamaatmaanaM bodhayatyanapaayinam.h .. 13..
vishhaye cha pramushhite nashhTe vaa.anubhave sati .
svavishraanta.n smaratyartha.n devo.apramushhitaH sadaa .. 14..
pramoshhaNaM pramaatR^INaaM maayayaa tamasaa kR^itam.h .
maayaavidye prabhoH shaktii bhaanoshchhaayaaprabhopame .. 15..
arthaanaachchhadayenmaayaa vidyaa vyaakshipya darshayet.h .
pratyabhij~naiva sarveshhaaM pramaaNaanaa.n cha saadhanam.h .. 16..
iishvaronyohamapyanya iti vichchhedakaariNiim.h .
vyaakshipya vidyayaa maayaamiishvarohamiti smR^itiH .. 17..
iishhatprakaashobhuudiisho maayaayavanikaavR^itaH .
samyagaavaraNaapaaye sahasraa.nshuriva sphuret.h .. 18..
na kaaraNaanaa.n vyaapaaraH pramaaNaanaa.n na vaa punaH .
pratyabhij~naapana.n naama mohaapasaraNaM param.h .. 19..
yaavanti santi maanaani vyavahaarapravR^ittaye .
teshhaaM mohaapasaraNaadvyapaaronyo na vidyate .. 20..
jaDaanR^itaparichchhinnadehadharmaashchidaatmani .
satyaj~naanasukhaatmatvaM mohaaddehe.api kalpyate .. 21..
shuktau rajatamityeva.n yathaa vyaamuhyate.anyathaa .
saeva rruupya.n chedbhaati vilayaste na sidhyati .. 22
naatyantaasatprakaasheta narashR^i~Ngaadivatkvachit.h .
kaantaakaraadau rajatamiti syaatsmaraNaM bhrame .. 23..
teneda.n tulyamityeva.n syaatsaadR^ishyaadyadi bhramaH .
piitaH sha~Nkho guDastikta ityaadau naasti tulyataa .. 24..
taadaatmyena sphurati chedrajatatvena shuktikaa .
vibhramo niradhishhThaano baadho niravadhirbhavet.h .. 25..
buddhisthita.n chedrajataM baahyatvena pratiiyate .
gu~njaadau jvalanaarope dehadaahaH prasajyate .. 26..
yuktihiinaprakaashatvaad.h bhraanterna hyasti lakshaNam.h .
yadi syaallakshaNa.n ki.nchid.h bhraantireva na sidhyati .. 27..
jalachandravadekasminnirbhaye rajjusarpavat.h .
pratiiyate yathaa svarNe kaaraNe kaTakaadivat.h .. 28..
upaatte ruupyavachchhuktau vyaapte yakshapuriiva khe .
rashmyambuvatsphuradruupe sthaaNau choravadakriye .. 29..
asatkalpamida.n vishvamaatmanyaaropyate bhramaat.h .
svayaMprakaasha.n sadruupaM bhraantibaadhavivarjitam.h .. 30..
pratyabhij~naayate vastu praagvanmohe vyapohite .
dehaadyupaadhau nirdhuute syaadaatmaiva maheshvaraH .. 31..
smR^itiH pratyakshamaitihyamityaadiinyaparaaNyapi .
pramaaNaanyaaptavaagaaha pratyabhij~naaprasiddhaye .. 32..
iti shriidakshiNaamuurtistotraarthapratipaadake .
prabandhe maanasollaase saptamollaasasa~NgrahaH .. 33..
vishvaM pashyati kaaryakaaraNatayaa svasvaamisaMbandhataH
shishhyaachaaryatayaa tathaiva pitR^iputraadyaatmanaa bhedataH .
svapne jaagrati vaa eshha purushho maayaaparibhraamitaH
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 8..
prakaashavyatirekeNa padaarthaH ko.api naasti chet.h .
paramaarthopadeshaanto vyavahaaraH kathaM bhavet.h .. 1..
kasya bandhashcha mokshashcha badhyate kena hetunaa .
maayayaa lakshaNa.n ki.n syaadityevaM paripR^ichchhataH .. 2..
prashanaH syaaduttara.n vaktuM pratipattu.n sukhena cha .
uktorthaH saptabhiH shlokaiH punaH sa.nkshipya kathyate .. 3..
paunaruktya.n na doshho.atra shabdenaarthena vaa bhavet.h .
abhyaasena gariiyastvamarthasya pratipaadyate .. 4..
svayaMprakaashe sadruupe.apyekasminparameshvare .
kaaryakaaraNasambandhaadyanekavidhakalpanaa .. 5..
raahoH shiraH sushhiH khasya mamaatmaa pratimaavapuH .
ityaadikalpanaa tulyaa na pR^ithagvastugocharaa .. 6..
upaasyopaasakatvena gurushishhyakrameNa cha .
svaamibhR^itaadiruupeNa kriiDati svechchhayeshvaraH .. 7..
pitaraM prati putro yaH putraM prati pitaiva saH .
eka eva hi naaneva kalpyate shabdamaatrataH .. 8..
tasmaatprakaasha evaasti paramaarthaniruupaNe .
bhedapratiitirmithyaiva maayayaa.a.atmani kalpitaa .. 9..
mithyaatva.n naama baadhyatva.n samyagj~naanodaye sati .
shishhyaachaaryopadeshaadi svapnavatpratibhaasate .. 10..
mithyaabhuuto.api vedaantaH satyamarthaM prabodhayet.h .
devataapratimaavachcha chitravatpratibimbavat.h .. 11..
sarvo.api vyavahaaro.ayaM maayayaa parijR^imbhaNam.h .
sushhuptisadR^ishii maayaa svaprabodhena baadhyate .. 12..
yuktihiinaprakaashasya sa.nj~naa maayeti kathyate .
naasatii dR^ishyamaanaa saa baadhyamaanaa na vaa satii .. 13..
na prakaashaadiyaM bhinnaa chhaayevaarkasya taamasii .
na chaabhinnaa jaDatvena virodhaannobhayaatmikaa .. 14..
svahetvavayavaabhaavaanneya.n saavayavochyate .
na chaavayavahiinaa saa kaaryeshhvavayavaanvitaa .. 15..
avichaaritasiddheyaM maayaaveshyaavilaasinii .
purushha.n va~nchayatyeva mithyaabhuutaiH svavibhramaiH .. 16..
na tasyaa muulavichchhedamabhivaa~nchhati kechana .
teshhaaM pakshe kathaM moksho manasaH sambhavishhyati .. 17..
tisropyavasthaa manaso jaagratsvapnasushhuptayaH .
chakravatparivartante bhedabhraantyekahetavaH .. 18..
taabhiH karoti karmaaNi punastairbadhyate manaH .
manasaH kevalaH saakshii bhaanuvatpurushhaH paraH .. 19..
yathaa praaNikR^itairarkaH karmabhirnaiva badhyate .
tathaa manaHkR^itairaatmaa saakshitvaannaiva badhyate .. 20..
aatmaa karoti karmaaNi badhyate muchyate cha taiH .
ityaupachaarikii klR^iptirbhramamaatraiva kevalam.h .. 21..
dhuumaabhradhuuliiniihaarairaspR^ishhTo.api divaakaraH .
yathaa chhanna ivaabhaati tathaivaatmaa.api maayayaa .. 22..
yathaa liilaavashaatkashchidbhraamyamaaNaH kumaarakaH .
bhramattatpashyati jagat.h shatachandra.n nabhaHsthalam.h .. 23..
tathaiva maayayaa jiivo bhraamito vaasanaavashaat.h .
naanaakaaramida.n vishvaM bhramamaaNa.n cha pashyati .. 24..
sa.nsR^ijya manasaa devaH sa.nsaranniva lakshyate .
yathaa.arko jalasa.nsargaacchalannaaneva lakshyate .. 25..
yogaabhyaasavashaadyena mano nirvishhaya.n kR^itam.h .
nivR^ittaH sa pumaa.nsadyo jiivanmukto bhavishhyati .. 26..
dvaa suparNau cha sayujaabhavanmaayayaa shivaH .
ajaamekaa.n jushhanneko naanevaasiiditi shrutiH .. 27..
iti shriidakshiNaamuurtistotraarthapratipaadake .
prabandhe maanasollaase ashhTamollaasasa~NgrahaH .. 28..
bhuurambhaa.nsyanalo.anilo.ambaramaharnaatho himaa.nshuH pumaan.h
ityaabhaati charaacharaatmakamida.n yasyaiva muurtyashhTakam.h .
naanyatki~nchana vidyate vimR^ishataa.n yasmaatparasmaadvibhoH
tasmai shrii gurumuurtaye nama ida.n shriidakshiNaamuurtaye .. 9..
kathameva.nvidhaa maayaa nivarteteti pR^ichchhataH .
iishvaropaasanaaruupastadupaayaH prakiirtyate .. 1..
shhaTtri.nshattattvaruupaasu parameshvaramuurtishhu .
pratyaksheNopalabhyante sarvairapyashhTamuurtayaH .. 2..
ameyaasu manaH kshipramaaroDhu.n naarhatiityataH .
muurtyashhTakamayiiM bruuta guruH sarvaatmabhaavanaam.h .. 3..
viraaTchhariire brahmaaNDe praaNinaamapi vigrahe .
shhaTtri.nshattattvasa~NghaataH sarvatraapyanuvartate .. 4..
vyaaptirvyashhTishariire.asminmanaso vyashhTiruupiNaH .
tasmaatsarvaatmakamida.n svashariira.n vichintayet.h .. 5..
vyashhTyupaasanayaa pu.nsaH samashhTivyaaptimaapnuyaat.h .
upasa.nkraamatiityeva.n dashakR^itva upaadishat.h .. 6..
brahmaaNDasyodare lokaaH saptabhuuraadayaH smR^itaaH .
muulaadibrahmarandhraanteshhvaadhaareshhu vasanti te .. 7..
viiNaadaNDo mahaamerusthiini kulaparvataaH .
ga~Ngaa tu pi~NgaLaa naaDii yamuneDaa prakiirtitaa .. 8..
sarasvatii sushhumnoktaa naaDyonyaaH puNyanimnagaaH .
dviipaaH syurdhaatavaH sapta svedabaashhpaadayobdhayaH .. 9..
muule tishhThati kaalaagnirasthimadhye cha baaDabaH .
vaidyutogniH sushhumnaayaaM paarthivo naabhimaNDale .. 10..
hR^idi tishhThati suuryaagniH kapaale chandramaNDalam.h .
nakshatraaNyaparaaNyaahurnetraadiiniindriyaaNyapi .. 11..
dhaaryante vaayubhirlokaaH yathaa pravahaNaadibhiH .
praaNaadibhirdashavidhairdhaaryate vaayubhirvapuH .. 12..
praapyeDaapi~NgaLe praaNo muulaatsuuryasvaruupataH .
naasikaabhyaaM bahirgatvaa liiyate dvishhaDa~Ngule .. 13..
ashhTaa~NguLena somaatmaa naaDiibhyaamantaraavishat.h .
malamuutramaruchchhukraaNyapaano visR^ijedbahiH .. 14..
agniishhomamayo bhuutvaa sushhumnaarandhramaashritaH .
aabrahmarandhramudgachchhannudaano vardhate svayam.h .. 15..
vyaapayedvapushhi vyaano bhuktaannarasamanvaham.h .
sandhukshaNa.n samaanastu kaayaagneH kurute sadaa .. 16..
naago hikkaakaraH kuurmo nimeshhonmeshhakaarakaH .
kshuta.n karoti kR^ikaro devadatto vijR^imbhaNam.h .. 17..
sthaulya.n dhana~njayaH kuryaanmR^ita.n chaapi na mu~nchati .
aakaasho bahirapyantaravakaashaM prayachchhati .. 18..
chandraarkau kaalanetaarau praaNaapaanau shariiriNaam.h .
saakshii purushha ityevaM muurtyashhTakamida.n vapuH .. 19..
samanaskamida.n yogii sevamaana upaasanam.h .
ashhTaa~NgayogayuktaH sannamanaska.n sa gachchhati . 20..
manaH prasaadaH santoshho maunamindriyanigrahaH .
dayaa daakshiNyamaastikyamaarjavaM maardava.n kshamaa .. 21..
bhaavashuddhirahi.nsaa cha brahmacharya.n smR^itirdhR^itiH .
ityevamaadayonye cha manaH saadhyaa yamaaH smR^itaaH .. 22..
snaana.n shaucha.n kratuH satya.n japo homashcha tarpaNam.h .
tapo daana.n titikshaa cha namaskaaraH pradakshiNam.h .. 23..
vratopavaasaadyaashchaanye kaayikaa niyamaaH smR^itaaH .
svastika.n gomukhaM padya.n ha.nsaakhyaM braahmamaasanam.h .. 24..
nR^isi.nha.n garuDa.n kuurma.n naagaakhya.n vaishhNavaasanam.h .
viiraM mayuura.n vajraakhya.n siddhaakhya.n raudramaasanam.h .. 25..
yonyaasana.n viduH shaakta.n shaivaM pashchimataanakam.h .
niraalambanayogasya niraalambanamaasanam.h .. 26..
niraalambatayaa dhyaana.n niraalambaH sadaashivaH .
rechakaH puurakashchaiva kumbhakaH praaNasa.nyamaH .. 27..
indriyaaNaa.n samastaanaa.n vishhayebhyo nivaaraNam.h .
pratyaahaara iti proktaM pratyaahaaraarthavedibhiH .. 28..
aadhaare kvaapi manasaH sthaapana.n dhaaraNochyate .
brahmavishhNushivaadiinaa.n chintaa dhyaanaM prachakshate .. 29..
dhyaanaadaspandanaM buddheH samaadhirabhidhiiyate .
amanaskasamaadhistu sarvachintaavivarjitam.h .. 30..
chitte nishchalataa.n yaate praaNo bhavati nishchalaH .
chittasya nishchalatvaaya yoga.n sadhyaanamabhyaset.h .. 31..
aaku~nchanamapaanasya praaNasya cha nirodhanam.h .
lambikopari jihvaayaaH sthaapana.n yogasaadhanam.h .. 32..
chitte nishchalataa.n yaate praaNe madhyapatha.n gate .
chihnaanyetaani jaayante pa~nchabhuutajayaatpR^ithak.h .. 33..
malamuutrakaphaalpatvamaarogya.n laghutaa tanoH .
sugandhaH svarNa"svara" varNatvaM prathama.n yogalakshaNam.h .. 34..
kaNTakaagreshhvasa~Ngatva.n jalapa~Nkeshhvamajjanam.h .
kshuttR^iDaadisahishhNutva.n dvitiiya.n yogalakshaNam.h .. 35..
bahvannapaanabhoktR^itvamaatapaagnisahishhNutaa .
darshana.n shravaNa.n duuraattR^itiiya.n yogalakshaNam.h .. 36..
maNDuukaplavanaM bhuumau markaTaplavana.n drume .
aakaashagamana.n cheti chaturtha.n yogalakshaNam.h .. 37..
j~naana.n trikaalavishhayamaishvaryamaNimaadikam.h .
anantashaktimatva.n cha pa~nchama.n yogalakshaNam.h .. 38..
praaNe sushhumnaa.n saMpraapte naadontaH shruuyateshhTadhaa .
ghaNTaadundubhisha~NkhaabdhiviiNaaveNvaaditaalavat.h .. 39..
tanuunapaattaTittaaraataareshatapanopamam.h .
brahmanaaDii.n gate praaNe bimbaruupaM prakaashate .. 40..
shvaasaashcharanti yaavanto manushhyasya dinaM prati .
taavanti yojanaanyarkaH shvaaseshvaase pradhaavati .. 41..
ekavi.nshatisaahasra.n shhaTchhata.n shvaasasa~Nkhyayaa .
so.ahamityuchcharatyaatmaa mantraM pratyahamaayushhe .. 42..
sakaara.n cha hakaara.n cha lopayitvaa prayojayet.h .
sandhi.n vai puurvaruupaakhya.n tato.asau praNavo bhavet.h .. 43..
akaarashchaapyukaarashcha makaaro bindunaadakau .
pa~nchaaksharaaNyamuunyaahuH praNavasthaani paNDitaaH ..
brahmaa vishhNushcha rudrashchaapiishvarashcha sadaashivaH .
teshhvakshareshhu tishhThanti shhaTtri.nshattattvasa.nyutaaH .. 45..
guruprasaadaallabhate yogamashhTaa~NgalakshaNam.h .
shivaprasaadaallabhate yogasiddhi.n cha shaashvatiim.h .. 46..
sachchidaanandaruupaaya bindunaadaantaraatmane .
aadimadhyaantashuunyaaya guruuNaa.n gurave namaH .. 47..
iti shriidakshiNaamuurtistotraarthapratipaadake .
prabandhe maanasollaase navamollaasasa~NgrahaH .. 48..
sarvaatmatvamiti sphuTiikR^itamida.n yasmaadamushhmi.nstave
tenaasya shravaNaattadarthamananaaddhyaanaachcha sa.nkiirtanaat.h .
sarvaatmatvamahaavibhuutisahita.n syaadiishvaratva.n svataH
siddhyettatpunarashhTadhaa pariNata.n chaishvaryamavyaahatam.h .. 10..
parichchhinnamahambhaavaM parityajyaanushha~Ngikam.h .
puurNaahambhaavalaabhosya stotrasya phalamuchyate .. 1..
putrapautragR^ihakshetradhanadhaanyasamR^iddhayaH .
arvaachiinaashcha sidhyanti svargapaataaLabhuumishhu .. 2..
paake pravartamaanasya shiitaadiparihaaravat.h .
praasa~Ngikaashcha sidhyanti stotreNaanena sarvadaa .. 3..
aishvaryamiishvaratva.n hi tasya naasti pR^ithaksthitiH .
purushhe dhaavamaane.api chhaayaa tamanudhaavati .. 4..
anantashaktiraishvarya.n nishhyandaashchaaNimaadayaH .
svasyeshvaratve sa.nsiddhe sidhyanti svayameva hi .. 5..
yadiiyaishvaryavipruDbhirbrahmavishhNushivaadayaH .
aishvaryavanto shaasante sa evaatmaa sadaashivaH .. 6..
pushhpamaanayataa gandho vinechchhaamanubhuuyate .
puurNaahambhaavayuktena parichchhinnaa vibhuutayaH .. 7..
aNimaa mahimaa chaiva garimaa laghimaa tathaa .
praaptiH praakaamyamiishitva.n vashitva.n chaashhTasiddhayaH .. 8..
atyantamaNushhu praaNishhvaatmatvena praveshanam.h .
aNimaasa.nj~namaishvarya.n vyaaptasya paramaatmanaH .. 9..
brahmaaNDaadishivaantaayaaH shhaTtri.nshattattvasa.nhateH .
bahishcha vyaapyavR^ittitvamaishvaryaM mahimaahvayam.h .. 10..
mahaamerusamaa~Ngasya samuddharaNakarmaNi .
laaghave tuulatulyatva.n laghimaana.n vidurbudhaaH .. 11..
paramaaNusamaa~Ngasya samuddharaNakarmaNi .
gurave merutulyatva.n garimaaNa.n vidurbudhaaH .. 12..
paataalavaasinaH pu.nso brahmalokaavalokanam.h .
praaptirnaama mahaishvarya.n sudushhpraapamayoginaam.h .. 13..
aakaashagamanaadiinaamanyaasa.n siddhisampadaam.h .
svechchhaamaatreNa sa.nsiddhiH praakaamyamabhidhiiyate .. 14..
svashariiraprakaashena sarvaarthaanaaM prakaashanam.h .
praakaashyamidamaishvaryamiti kechitprachakshate .. 15..
svechchhaamaatreNa lokaanaa.n sR^ishhTisthityantakartR^itaa .
suuryaadinaa.n niyoktR^itvamiishitvamabhidhiiyate .. 16..
salokapaalaaH sarve.api lokaaH svavashavartinaH .
tadaishvarya.n vashitvaakhya.n sulabha.n shivayoginaam.h .. 17..
yastvevaM braahmaNo vetti tasya devaa vashe sthitaaH .
kiM punaH kshmaapativyaaghravyaaLastriipurushhaadayaH .. 18..
sarvaatmabhaavasaamraajyanirantaritachetasaam.h .
paripakvasamaadhiinaa.n ki.n ki.n naama na sidhyati .. 19..
stotrametatpaTheddhiimaansarvaatmatva.n cha bhaavayet.h .
arvaachiine spR^ihaaM muktvaa phale svargaadisambhave .. 20..
svargaadiraajya.n saamraajyaM manute na hi paNDitaH .
tadeva tasya saamraajya.n yattu svaaraajyamaatmani .. 21..
sarvaatmabhaavanaavanta.n sevante sarvasiddhayaH .
tasmaadaatmani saamraajya.n kuryaanniyatamaanasaH .. 22..
yasya deve paraa bhaktiryathaa deve tathaa gurau .
tasyaite kathitaa hyarthaaH prakaashante mahaatmanaH .. 23..
prakaashaatmikayaa shaktyaa prakaashaanaaM prabhaakaraH .
prakaashayati yo vishvaM prakaasho.ayaM prakaashataam.h .. 24..
iti shriidakshiNaamuurtistotraarthapratipaadake .
prabandhe maanasollaase dashammollaasasa~NgrahaH .. 25..
iti shriimachchha~NkarabhagavatpaadaachaaryakR^ita
dakshiNaamuurtistotrabhaavaarthavaartika.n
sureshvaraachaaryakR^ita.n samaaptam.h ..
OM tat sat ..
Back to Sanskrit Scriptures and Stotras Page
Back to stotras in many languages
Back to Shaivam Home Page
|